Түркістан қаласында «Балуан тас сапары» ғылыми-танымдық экспедициясының оңтүстік өңірдегі кешенді зерттеу жұмыстары аяқталып, оның нәтижелері ресми түрде жарияланды. Экспедиция қорытындысына арналған баспасөз мәслихатында «Baluan tas» ұлттық спорт түрлері және мәдениеті академиясының президенті Абылайхан Қалназаров жоба аясында атқарылған жұмыстар мен ғылыми жаңалықтарға кеңінен тоқталды.
Аталған экспедиция 18–21 наурыз аралығында Түркістан облысы әкімдігінің қолдауымен және «Baluan tas» академиясының бастамасымен ұйымдастырылды. Бұл жоба «Қазақ күшінің картасы» атты ірі ғылыми-мәдени бағдарламаның бір бөлігі болып табылады. Негізгі мақсат – қазақ халқының дәстүрлі күш өнерін, балуандық мәдениетін, тарихи тұлғаларға қатысты деректерді жинақтап, ғылыми тұрғыда жүйелеу және ұлттық спорттың тарихи картасын жасау.
Зерттеу тобы экспедиция барысында Түркістан облысының бірнеше аудандарын қамтыды. Атап айтқанда, Сайрам, Ордабасы, Бәйдібек, Созақ, Отырар, Сауран аудандары мен Түркістан қаласында кешенді ғылыми жұмыстар жүргізілді. Зерттеушілер тарихи орындарды аралап, халық арасында сақталған аңыз-әңгімелерді, архивтік деректерді және музей қорларындағы материалдарды жан-жақты зерделеді. Жалпы алғанда, экспедиция шамамен 1000 шақырымнан астам жол жүріп, 10-нан астам киелі және тарихи нысанды ғылыми айналымға енгізу үшін зерттеді.
Экспедиция барысында алынған негізгі нәтижелердің бірі – Түркістан облысы аумағынан «Қазақ күшінің картасына» 15 балуан тас енгізілуі болды. Оның ішінде 2 символдық балуан тас және 13 заттық балуан тас ғылыми негізде тіркеліп, арнайы каталогқа енгізілді. Бұл балуан тастар қазақ халқының күш өнері мен күрес дәстүрінің айқын тарихи дәлелі ретінде бағаланып отыр.
Мамандардың айтуынша, балуан тастар тек физикалық күштің символы ғана емес, сонымен қатар халықтың рухани мәдениетін, ерлік дәстүрін және тарихи жадысын көрсететін құнды этнографиялық мұра болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, олардың ғылыми картаға енгізілуі ұлттық спорт тарихын жүйелеудегі маңызды қадам саналады.
Баспасөз жиынында «Open Turkistan» туристік ақпараттық орталығының басшысы Асқар Әбубәкіров те сөз сөйлеп, экспедицияның өңір туризмін дамытуға қосқан үлесін ерекше атап өтті. Оның айтуынша, зерттеу жұмыстары барысында музейлердегі сирек кездесетін тарихи жәдігерлер қайта қаралып, Қажымұқан Мұңайтпасұлы және басқа да белгілі балуандарға қатысты бұрын ғылыми айналымға енбеген деректер табылған.
Сонымен қатар экспедиция барысында «символдық балуан тас» ұғымы алғаш рет ғылыми айналымға енгізілді. Бұл жаңалық ұлттық спорт саласындағы терминологиялық базаны кеңейтіп, болашақ зерттеулерге жаңа бағыт беретін маңызды ғылыми жетістік ретінде бағаланып отыр. Мамандар бұл ұғымның енгізілуі қазақтың күш өнерін халықаралық деңгейде танытуға да ықпал ететінін айтады.
Экспедиция аясында тек ғылыми зерттеу ғана емес, мәдени-танымдық іс-шаралар да ұйымдастырылды. Фото және бейнематериалдар түсіріліп, болашақ деректі фильмдер мен музейлік көрмелерге негіз болатын үлкен архив қалыптастырылды. Бұл материалдар ұлттық спорттың тарихын кеңінен насихаттауға және жас ұрпаққа жеткізуге қызмет етпек.
Айрықша атап өтетін жайт – Шәуілдір ауылында өткен Наурыз мерекесі кезінде 80 жылдан кейін алғаш рет «Балуан тас көтеру» дәстүрі қайта жаңғыртылды. Бұл тарихи сәтте балуан Арман Сүлеймен шамамен 200 келі тартатын тасты көтеріп, көрермендердің ерекше ықыласына бөленді. Бұл оқиға қазақтың көне күш өнері дәстүрінің үзілмей, қайта жанданып келе жатқанын айқын көрсетті.
Экспедиция нәтижелері Түркістан облысының ғана емес, жалпы Қазақстанның ұлттық спорт тарихын жүйелеуде маңызды рөл атқарады. Мамандардың пікірінше, жоба қазақ халқының күш мәдениетін ғылыми негізде зерттеуге, тарихи тұлғалардың ерлігін дәріптеуге және ұлттық спортты халықаралық деңгейде танытуға жол ашады.
Жалпы алғанда, «Балуан тас сапары» экспедициясы ұлттық мұраны жаңғырту, тарихи жадыны сақтау және ғылыми айналымға жаңа деректер енгізу бағытындағы маңызды бастама ретінде бағалануда. Бұл жоба арқылы қазақтың күш өнері жаңа деңгейде насихатталып, «Қазақ күшінің картасы» ғылыми-мәдени тұрғыда толықтырылып отыр.
Ұйымдастырушылардың айтуынша, алдағы уақытта бұл жоба еліміздің басқа да өңірлерінде жалғасын табады. Әр аймақта жаңа балуан тастар анықталып, тарихи деректер жинақталып, ұлттық спорттың толыққанды ғылыми картасы жасалатын болады. Бұл бастама Қазақстанның мәдени-рухани мұрасын жүйелеуге және оны әлемдік деңгейде танытуға бағытталған ұзақ мерзімді жоба ретінде жалғасын табады.