Түркістан облысында кедендік әкімшілендіру жүйесін жетілдіру, мемлекеттік кірістерді арттыру және сыртқы экономикалық қызмет саласындағы заңдылықты қамтамасыз ету бағытында ауқымды жұмыстар жүргізіліп келеді. Бұл бағыт өңір экономикасының тұрақтылығын нығайтып, бюджет кірістерін көбейтуге және көлеңкелі айналымның алдын алуға тікелей ықпал етуде.
Мемлекеттік кірістер органдарының мәліметіне сәйкес, 2026 жылдың І тоқсанында Түркістан облысы бойынша кедендік бақылау жұмыстары жоспарлы түрде жүзеге асырылған. Осы кезеңде 24 кедендік тексеру жүргізіліп, нәтижесінде 250 миллион теңге көлемінде қосымша кедендік төлемдер есептелген. Оның ішінде 135 миллион теңгесі мемлекет бюджетіне нақты өндіріліп, қалған бөлігі бойынша өндіріп алу жұмыстары жалғасуда. Бұл көрсеткіштер кедендік әкімшілендіру сапасының артып келе жатқанын және бақылау тетіктерінің тиімді жұмыс істеп жатқанын көрсетеді.
Жылдық жоспарға сәйкес, өңірде 1,3 миллиард теңге көлемінде қосымша кедендік төлемдерді өндіру міндеті қойылып отыр. Бұл мақсат тек қаржылық көрсеткіш қана емес, сонымен қатар кеден саласындағы тәртіпті күшейтуге, заң бұзушылықтардың алдын алуға және мемлекет кірістерінің ашық әрі әділ жиналуына бағытталған стратегиялық міндет болып табылады.
Соңғы жылдары Түркістан облысында кедендік рәсімдер кезең-кезеңімен цифрлық форматқа көшірілуде. Кедендік декларациялау, тауарларды тіркеу, тәуекелдерді басқару және бақылау процестері автоматтандырылған жүйе арқылы жүргізілуде. Бұл жүйе кеден қызметіндегі адам факторын азайтып, шешім қабылдаудың ашықтығын арттыруға мүмкіндік беріп отыр. Сонымен қатар, электронды бақылау жүйесі арқылы күмәнді операциялар автоматты түрде анықталып, қосымша тексеруге жіберіледі.
Түркістан облысы бойынша Мемлекеттік кірістер департаментінің басқарма басшысы Айдос Қадірбердиев кедендік бақылау саласында енгізілген цифрлық шешімдердің тиімділігін атап өтті. Оның айтуынша, автоматтандырылған жүйелер кедендік рәсімдерді жеделдетіп қана қоймай, заң бұзушылықтарды дер кезінде анықтауға және олардың алдын алуға мүмкіндік береді.
Кедендік бақылау барысында бірқатар құқықбұзушылық фактілері де тіркеліп отырған. Атап айтқанда, тауарлардың кедендік құнын төмендетіп көрсету, декларацияларды толық емес толтыру, сыртқы экономикалық қызмет тауар номенклатурасы (СЭҚ ТН) кодтарын қате көрсету, сондай-ақ тарифтік талаптарды сақтамау жағдайлары жиі кездеседі. Мұндай бұзушылықтар бюджетке түсетін түсімдердің азаюына әсер ететіндіктен, оларға қатысты бақылау күшейтілген.
Сонымен қатар валюталық бақылау саласында да жүйелі жұмыстар атқарылуда. 2024 жылдан бері 980 банктік бақылау картасы тіркеліп, осы негізде бірқатар тексерулер жүргізілген. Нәтижесінде жалпы сомасы 30,5 миллиард теңгеден астам айыппұл салынған. Бұл қаражат мәжбүрлі өндіріп алу үшін сот орындаушыларына жолданған.
Әкімшілік тәжірибе аясында валюталық заңнаманы бұзу фактілері бойынша 169 іс сот органдарына жіберіліп, олардың 62-сі сотта қаралған. Негізгі бұзушылықтардың қатарында валюталық түсімді уақытында қайтармау, экспорт-импорт операциялары бойынша құжаттарды кешіктіріп ұсыну және есептілікті дұрыс жүргізбеу мәселелері бар.
Осыған байланысты мемлекеттік кірістер органдары тарапынан түсіндіру және алдын алу жұмыстары күшейтілді. Кәсіпкерлермен тұрақты кездесулер өткізіліп, кедендік және валюталық заңнаманы сақтау талаптары түсіндірілуде. Сонымен қатар бизнес өкілдеріне әдістемелік көмек көрсетіліп, электронды жүйелерді дұрыс пайдалану бойынша оқыту жұмыстары жүргізілуде.
Кеден саласында тәуекелдерді басқару жүйесі де жетілдірілуде. Бұл жүйе арқылы жоғары тәуекел санатындағы операциялар автоматты түрде іріктеліп, қосымша бақылауға алынады. Нәтижесінде тексеру жұмыстарының тиімділігі артып, артық әкімшілік қысым азаюда.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында кедендік әкімшілендіруді дамыту, цифрландыруды кеңейту және мемлекеттік кірістерді арттыру бағытындағы жұмыстар алдағы уақытта да жалғасын табады. 1,3 миллиард теңге көлеміндегі жоспарланған түсім өңірдің қаржылық әлеуетін арттырып қана қоймай, әлеуметтік-экономикалық жобаларды қаржыландыруға қосымша мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде облыстың тұрақты дамуына және экономикалық қауіпсіздігінің нығаюына ықпал етпек.