Түркістан қаласында бой көтеретін Ясауи ғылыми-зерттеу институтының жаңа ғимараты – түркі дүниесінің рухани, ғылыми және мәдени кеңістігін дамытуға бағытталған стратегиялық маңызы зор жоба. Бұл бастама Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті базасында жүзеге асырылып жатыр және түркі халықтарының ортақ тарихи мұрасын жүйелі зерттеуге арналған халықаралық деңгейдегі ғылыми орталыққа айналмақ.
Жобаның тарихи және рухани маңызы
Жаңа институттың ашылуы кездейсоқ оқиға емес. Соңғы жылдары Қазақстанда ұлттық құндылықтарды жаңғырту, тарихи сананы нығайту және түркі өркениетінің ортақ мұрасын зерттеу бағытындағы жұмыстар қарқын алды. Осы тұрғыдан алғанда, Қасым-Жомарт Тоқаев Түркістанды халықаралық ғылыми-рухани орталыққа айналдыру жөнінде нақты тапсырмалар берген болатын.
Президент биыл көктемде Түркістанға жасаған жұмыс сапары кезінде және Ұлттық құрылтай отырысында Қожа Ахмет Ясауи мұрасын кеңінен насихаттаудың маңызын ерекше атап өтті. Оның пікірінше, Ясауи мұрасы тек қазақ халқы үшін ғана емес, күллі түркі әлемі үшін ортақ рухани қазына саналады. Сондықтан бұл мұраны зерттеу, сақтау және келер ұрпаққа жеткізу – мемлекет деңгейіндегі маңызды міндеттердің бірі.
Осы тапсырмалардың жалғасы ретінде Түркістанда Ясауи ғылыми-зерттеу институтының ғимаратын салу туралы шешім қабылданды. Бұл бастама Түркістанның тарихи рөлін жаңа деңгейге көтеруге бағытталған. Өйткені Түркістан ғасырлар бойы түркі халықтарының рухани орталығы ретінде танылып келген. Мұнда орналасқан Қожа Ахмет Ясауи кесенесі – бүкіл түркі мұсылман әлемінің қасиетті орындарының бірі.
Капсула салу рәсімі
Ясауи ғылыми-зерттеу институтының іргетасын қалау рәсімі Түркі мемлекеттері ұйымы бейресми саммиті аясында өтті. Бұл шараның дәл осындай халықаралық жиынмен тұспа-тұс келуі жобаның түркі мемлекеттері арасындағы ынтымақтастықтағы ерекше орнын көрсетеді.
Салтанатты рәсімге Қазақстан мен Түркияның жоғары лауазымды тұлғалары, ғылым және мәдениет қайраткерлері қатысты. Олардың қатарында Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат вице-министрі Айбек Сыдықов, Түркі мемлекеттері ұйымы Ақсақалдар кеңесінің төрағасы Бинали Йылдырым, Түркия Республикасының Ұлттық білім министрі Юсуф Текин, Өнеркәсіп және технология министрі Мехмет Фатих Каджыр, Сауда министрі Өмер Болат болды.
Бұл рәсім тек құрылыс жұмысының басталуы ғана емес, сонымен қатар Қазақстан мен Түркия арасындағы ғылыми-мәдени ынтымақтастықтың жаңа кезеңінің символы ретінде бағаланды.
Институттың негізгі бағыттары
Жаңа ғылыми орталық бірнеше маңызды ғылыми бағыт бойынша жұмыс жүргізеді. Ең алдымен, мұнда Қожа Ахмет Ясауидің рухани-философиялық мұрасы жан-жақты зерттеледі. Ясауи ілімі түркі халықтарының ислам мәдениеті мен рухани дүниетанымының қалыптасуына орасан ықпал еткен. Сондықтан оның еңбектерін қазіргі заман тұрғысынан зерттеу үлкен ғылыми маңызға ие.
Институтта сондай-ақ:
түркология;
сопылық ілім;
түркі халықтарының тарихы;
әдебиеті мен мәдениеті;
діни-философиялық ойлары;
өркениеттік сабақтастық мәселелері зерттеледі.
Ғалымдар ортағасырлық қолжазбаларды жинап, зерттеп, ғылыми айналымға енгізумен айналысады. Әсіресе түркі әлеміне қатысты сирек кездесетін тарихи құжаттарды цифрландыру мәселесіне ерекше назар аударылмақ.
Археография және текстология жұмыстары
Институттың басты ерекшеліктерінің бірі – археографиялық және текстологиялық жұмыстардың кең көлемде жүргізілуі. Археография – тарихи жазба мұраларды іздеу, сақтау және жариялау ісімен айналысатын ғылым саласы. Ал текстология көне мәтіндердің түпнұсқасын анықтап, ғылыми сараптама жасаумен шұғылданады.
Бұл бағыттар бойынша жүргізілетін жұмыстар бірнеше кезеңнен тұрады:
Қазақстан, Түркия және басқа елдердегі сирек қолжазбаларды анықтау;
Оларды ғылыми тұрғыдан зерттеу;
Электрондық база қалыптастыру;
Цифрлық архив құру;
Ғылыми басылымдар шығару.
Мұндай жұмыстар түркі өркениетінің жазба мұрасын сақтап қалуға және халықаралық ғылыми қауымдастыққа таныстыруға мүмкіндік береді.
Халықаралық ғылыми орталық
Институт халықаралық ғылыми байланыстарды дамытуға ерекше көңіл бөледі. Болашақта мұнда әлемнің түрлі елдерінен ғалымдар келіп, бірлескен зерттеулер жүргізеді деп жоспарланып отыр.
Осы мақсатта:
халықаралық конференциялар;
симпозиумдар;
ғылыми форумдар;
тағылымдамалар;
академиялық семинарлар ұйымдастырылады.
Бұл іс-шаралар Түркістанның ғылыми хаб ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Сонымен бірге жас зерттеушілерге тәжірибе алмасуға мүмкіндік береді.
Ғимараттың құрылымы мен инфрақұрылымы
Жаңа кешен алты қабаттан тұрады және жалпы аумағы 13 мың шаршы метрден асады. Бұл – Орталық Азия аумағындағы ірі ғылыми-білім беру нысандарының бірі болмақ.
Кешен құрамында:
Теология факультеті;
Лингвистика орталығы;
Түркология ғылыми-зерттеу институты;
Яссауитану ғылыми-зерттеу институты;
заманауи зертханалар;
қолжазбалар музейі;
көрме орталығы орналасады.
Сонымен қатар халықаралық деңгейдегі конференциялар өткізуге арналған 420 орындық үлкен конференц-зал қарастырылған. Бұл залда ғылыми форумдар мен халықаралық кездесулер ұйымдастыру жоспарланған.
Ғимарат ішінде студенттер мен жас ғалымдарға арналған арнайы зерттеу аймақтары, оқу аудиториялары және академиялық тағылымдама кеңістіктері де болады.
Білім беру және болашақ жоспарлар
Кешен болашақта 1500–2000 студентке арналған заманауи білім және ғылым орталығы ретінде жұмыс істейді. Мұнда тек ғылыми зерттеу ғана емес, жоғары білім беру бағдарламалары да жүзеге асырылады.
Студенттер:
түркология;
теология;
лингвистика;
мәдениеттану;
тарих;
дінтану бағыттары бойынша білім алады.
Бұл жоба жас ғалымдарды даярлауға, жаңа ғылыми мектептер қалыптастыруға және түркі әлемінің интеллектуалдық әлеуетін арттыруға ықпал етеді.
Қазақстан–Түркия ынтымақтастығы
Жоба Түрік ынтымақтастық және үйлестіру агенттігі қолдауымен жүзеге асырылып жатыр. TİKA көптеген жылдар бойы Қазақстандағы мәдени және білім беру жобаларына қолдау көрсетіп келеді.
Ясауи институтының салынуы екі ел арасындағы стратегиялық серіктестіктің нақты көрінісі саналады. Қазақстан мен Түркияны ортақ тарих, тіл, мәдениет және рухани құндылықтар байланыстырады. Сондықтан мұндай жобалар екі халықтың бауырластық байланысын одан әрі нығайта түседі.
Соңғы жылдары Түркістан қаласының инфрақұрылымы айтарлықтай дамып келеді. Қалада жаңа мәдени, білім беру және туристік нысандар бой көтеруде. Ясауи ғылыми-зерттеу институтының ашылуы Түркістанның халықаралық ғылыми және рухани орталық ретіндегі мәртебесін күшейтеді.
Болашақта Түркістан тек тарихи туризм орталығы ғана емес, сонымен қатар түркі әлемінің жетекші ғылыми-интеллектуалдық алаңына айналуы мүмкін. Бұл жоба сол үлкен мақсатқа бастайтын маңызды қадамдардың бірі болып саналады.